Lịch sử cái quạt giấy


Nguồn gốc của cái quạt thì không rõ ràng lắm. Dựa theo những vật dụng mỹ nghệ mà các học giả cho rằng nó đã có từ hơn 3000 năm trước Công nguyên, được sử dụng bởi người Ai Cập. Họ dùng những cái quạt lớn, cố định, và hình bán nguyệt, được làm từ lông thú và tay nắm thì dài. Chúng có hai chức năng chính: làm mát và đuổi côn trùng. Người Hy Lạp và người La Mã cũng sử dụng loại quạt này. Cây quạt cầm tay có tên “Flabellum” rất được nhiều người biết đến vì nó được sử dụng tại các nghi lễ thờ phụng trong Giáo hội vào thời đại Trung cổ.

quat-xep_01

Tuy nhiên, cây quạt giấy xếp lại được nhìn nhận là sáng chế của người Trung quốc. Nó được mô phỏng theo cách xếp cánh của loài dơi. Trong những năm 1500, dụng cụ cầm tay này được mang đến Châu Âu bằng con đường thương mại. Rất đặc biệt là quạt dùng tay này lại trở thành biểu tượng của sự giới quí tộc giàu có và đẳng cấp tại Châu Âu. Một ví dụ về thành công của loại quạt xếp liên quan đến quí bà Caterina De’ Medici, người đã mang quạt theo bên người khi tham gia vào một buổi họp tối cao ở nước Pháp.

quat-xep_02

Quạt giấy ở Trung quốc

Truyền thuyết nói rằng cây quạt được tạo ra bởi Nữ Oa vào thời cổ đại. Sách Độc Hoàng Chí của triều đại nhà Đường có ghi chép như sau: Ngay sau khi trái đất mới hình thành, trên mặt đất chỉ có hai người, đó là Nữ Oa và Phục Hy. Hai người họ ở ngọn núi Côn Sơn đã đốt cỏ cầu trời rằng “Nếu ngài cho phép chúng con thành vợ chồng, khói sẽ trở thành một cây cột. Nếu chúng con không được phép, khói sẽ tản ra bốn hướng”. Ngay lập tức, đám khói tụ lại dựng đứng. Sau đó, Nữ Oa đan quạt bằng cỏ, và rồi Nữ Oa và Phục Hy đã che khuôn mặt của mình bằng cây quạt này. Cây quạt nguyên sơ được đan bằng cỏ và nó được sử dụng để che đi sự ngượng ngùng của người con gái. Đời sau, cây quạt giống vậy được đặt tên là Hi Phiến.

Sau thời nhà Hán, hình dáng và cấu tạo của cây quạt đã trở nên đa dạng, thể hiện ở chỗ xuất hiện các loại quạt có hình tứ giác, hình tròn, hình lục giác. Người ta đã sử dụng vật liệu như lụa, giấy, xương của động vật, đá quí, ngà voi và tre để làm ra cây quạt với số lượng lớn. Cây quạt được làm từ bàn tay người thợ thì được phổ biến trong dân thường, đồng thời nó cũng được sử dụng như một món quà, đồ trang trí.

quat-xep_03

Đến thời nhà Tống đã xuất hiện Quạt xếp, loại quạt có thể xếp và gấp lại được. Chúng còn được họa sĩ vẽ tranh ảnh hay chữ nghĩa lên quạt. Thời nhà Thanh, quạt giấy không chỉ là vật dụng thường ngày mà đã trở thành tác phẩm nghệ thuật được yêu thích.

Quạt giấy ở nước Nhật

Quạt xếp truyền thống tại Nhật có tên là Nagoya Sensu. Lịch sử cách đây khoảng 1200 năm, khi đó những chiếc quạt gỗ đầu tiên được chế tạo từ thân cây có tên gọi Hiougi. Sau này, khi việc sử dụng giấy làm quạt trở nên phổ biến hơn, người ta bắt đầu thêm hình vẽ lên các khung tranh của chiếc quạt. Ngay lúc đó, quạt xếp được ứng dụng trong lĩnh vực nghệ thuật truyền thống của Nhật như Kabuki và Noh1.

quat-xep_04

Quạt giấy ở Việt Nam

Theo Vân Đài Loại Ngữ của Lê Quý Ðôn (1726 – 1784), thì thuở trước người Việt dùng quạt lông bằng lông chim và quạt bồ quỳ, tức quạt làm bằng lá gồi (cọ bầu). Quạt xếp thì đến thế kỷ 10 mới xuất hiện, gọi là quạt tập diệp, tức là loại quạt giấy gập vào được.

Quạt mo là loại quạt đơn giản nhất, cắt thẳng từ mo cau đã phơi khô rồi ép dẹp cho khỏi vênh. Quạt mo gắn bó với cái chất phác giản dị của miền quê Việt Nam như trong ca dao:

“Thằng Bờm có cái quạt mo,

phú ông xin đổi ba bò chín trâu…”

quat-xep_05

Theo: cgarchitects

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: